Krajowy Klub Iluzjonistów

    Któregoś dnia, na moim biurku zadzwonił telefon. Podniosłem słuchawkę. Po drugiej stronie usłyszałem głos Jurka Berdowskiego, który jak zwykle żartobliwie zatytułował mnie profesorem i po słowach powitalnych powiedział: Dzwonię, bo przypomniał mi się spektakl galowy XXIX Kongresu Iluzjonistów. Wiesz, to było wspaniałe widowisko, ale najciekawsze jest to, że po raz pierwszy zobaczyłem pokazy, które się od siebie różniły nie tylko trikami, ale również całokształtem artystycznym, a to zdarza się bardzo rzadko. Pogadaliśmy jeszcze jakiś czas i pożegnaliśmy się. Tak zrodził się mój pomysł na artykuł o stylach w sztuce iluzji. Co zatem rozumiemy przez styl... W sztuce - zwłaszcza w architekturze, sztukach plastycznych i w muzyce jest to całokształt cech charakterystycznych dla sztuki danej epoki, danego regionu, dla jakiejś dziedziny twórczości, dla jakiegoś twórcy lub dzieła. Styl to termin, który w badaniach nad sztuką służy do klasyfikacji zjawisk artystycznych poprzez łączenie w grupy dzieł odznaczających się wspólnymi jakościami formy. To właśnie te wspólne jakości formy, dostrzegł w poszczególnych pokazach iluzjonistycznych Jerzy Berdowski. Każdy ze wspomnianych pokazów sięgał korzeniami do innego okresu i regionu. Oczywiście pokazy te nie reprezentowały wszystkich stylów występujących w sztuce iluzji, ale były dla niej charakterystyczne. A teraz poznajmy podstawowe style występujące w sztuce iluzji...

  • Styl ludyczny (zabawowy) - pokazy w których występują elementy typowe dla przekazów ludowych, zapisków historycznych, legend i baśni w których iluzjonista jawi się jako czarnoksiężnik w chałacie usianym gwiazdami, z laseczką magiczną w ręku i stożkowatym nakryciem głowy. Triki prezentowane przez niego - dziś już zmodyfikowane - były prezentowane w kontakcie słownym z widzami bez podkładu muzycznego.
  • Styl jarmarczny - pokazy efektów iluzjonistycznych najczęściej na targowiskach, w dużych przypadkowych skupiskach ludzkich, zapoczątkowany w XVI wieku. Charakterystyczne dla tego stylu efekty trikowe to kubki z przenikającymi piłeczkami prezentowane przez iluzjonistów na stolikach lub skrzynkach, jak również torba umieszczona na brzuchu, z której manipulator korzystał podczas pokazu przechowując w niej niezbędne rekwizyty. Przedstawicielem tego stylu był Francuz Maitrel Gonin. Pochodną tego stylu, jest lansowana w ostatnich latach - nie wiadomo dlaczego - tzw. iluzja uliczna (z ang. Street Magic). Jest to termin wymyślony przez laika, gdyż poza miejscem prezentacji (ulica, plac, skwer, targowisko), triki w tych pokazach są takie same jak na scenach, estradach czy tez w każdym innym miejscu. Bo sztuka tworzenia złudzeń nazywana również sztuką iluzji, jest jedna! O występach iluzjonistów na ulicy, można co najwyżej powiedzieć, że są to uliczne pokazy iluzjonistyczne.
  • Styl dworski - pokazy na dworach XIX wiecznych władców, które charakteryzowały arystokratyczne stroje iluzjonistów, czasami drogocenne rekwizyty i arystokratyczne maniery. Styl ten reprezentowali tacy iluzjoniści jak Casanova Giacomo Giovani, Cazeneuve Bernhard Marius, Pinetti Joseph lub Cagliostro - Giusepe Balsamo. Niektórzy z nich przyznawali się do tytułów hrabiowskich, ale najczęściej pochodzili z nizin i byli awanturnikami i szarlatanami.
  • Styl klasyczny - pokazy w tym stylu zaprezentował po raz pierwszy w XIX wieku francuski iluzjonista Robert Houdin (Jean Eugene Robert). To on wprowadził na scenę w swoim teatrze, najbardziej przydatny dla iluzjonisty strój jakim jest frak i oryginalne - wymyślone przez niego automatyczne rekwizyty - którymi czarował francuską publiczność. Ów strój, nieskazitelne maniery i kulturalny sposób prowadzenia spektaklu, wyróżniały go spośród innych iluzjonistów XIX wieku. W tym stylu występował nieżyjący już polski iluzjonista Salvano. Podczas wspomnianego już spektaklu, klasyczny pokaz przedstawił Artem Szczukin z Rosji.
  • Styl salonowy - jego prekursorem był dr filozofii, recenzent wiedeńskiej „Gazety teatralnej” Hofzinser Johann Nepomuk, który pod koniec XIX wieku wpadł na pomysł, aby pokazy iluzjonistyczne urządzać w salonach bogatych mieszczan przy kawce lub herbatce. Współcześni nazywają je pokazami stolikowymi. Hofzinser prezentował efekty iluzjonistyczne w bezpośrednim kontakcie z widzami stojąc przy swoim stoliku lub przysiadając się do grupy zaproszonych gości. Dziś większość iluzjonistów, aby nie wypaść z rynku tego rodzaju pokaz musi mieć w swoim repertuarze.
  • Styl kabaretowy - pokazy te pojawiły się w końcu XIX i na początku XX wieku we francuskich lokalach restauracyjnych, które stały się miejscem improwizowanych spektakli satyryczno - rozrywkowych i odtąd nazwa kabaret oznacza kameralny spektakl estradowy, złożony z różnych gatunków sztuki estradowej. Charakterystycznym elementem tego rodzaju pokazów jest pozorna, dowcipnie prowadzona improwizacja z akcentem scenicznego luzu i zaskakującymi efektami trikowymi. Na łódzkim spektaklu ten styl zaprezentowała Lisa Menna z USA.
  • Styl rewiowy (z fr. revue) - w sztuce iluzji widowisko rozrywkowe złożone z krótkich scenek iluzjonistycznych, w których iluzjonista jakby pełniący rolę gospodarza programu, w towarzystwie asystentów i asystentek w feerycznych światłach i na tle odpowiednio dobranych utworów muzycznych, prezentuje duże iluzje, przeplatając je drobniejszymi efektami trikowymi czasami w słownym kontakcie z widzami. Do najbardziej znanych rewii o renomie światowej można zaliczyć rewie Kalanaga, Davida Copperfielda, Hansa Kloka i Petera Marvey'a. W tym stylu zaprezentował się Arsene Lupin podczas łódzkiego spektaklu, prezentując wybrane fragmenty z własnej Rewii.
  • Styl fabularny - jest wizytówką pokazów w których triki iluzjonistyczne są jakby na drugim planie, lecz konsekwentnie wspierają fabułę widowiska, która od początku do końca zarysowana jest muzyką, efektami akustycznymi i grą aktorską iluzjonisty (również grupy iluzjonistów), który poza prezentowanymi trikami stara się przekazać widzom opowieść dramatyczną o jakimś wydarzeniu. Jest to bez wątpienia jeden z najtrudniejszych stylów w jakich pracują współcześni iluzjoniści. Kilkanaście lat temu, pokaz fabularny na światowym kongresie sztuki iluzji w Madrycie zaprezentował duet Havier i Ana, Wcześniej pojawiły się takie etiudy jak Arsene Lupin (S. Pietrzeniewicz), Kabaret (G. Klat) a w 2006 roku Around the World (Szymon Maciak). W 2007 na łódzkim kongresie, argentyński duet Brando i Silvana udowodnił, że ten styl pokazów ma przed sobą przyszłość. Publiczność ich pokaz, nagrodziła rzęsistymi brawami.
  • Styl awangardowy - zawsze, w pewnych okresach czasu pojawia się w każdej dziedzinie życia - sztuk również - grupa ludzi torujących nowe drogi w swojej dziedzinie działalności. W sztuce iluzji również. Styl ten pojawił się na przełomie XX i XXI wieku. Młodzi iluzjoniści - szczególnie amerykańscy - uznali dawne style prezentacji za skostniałe i postanowili olśnić widzów efektami mrożącymi krew w żyłach, wplatając do trików wyczyny kaskaderskie. Nie ma to co prawda nic wspólnego z klasycznymi efektami iluzjonistycznymi i próby takie podejmowano już na początku dwudziestego wieku (Horacy Goldin), ale znajduje zwolenników, szczególnie wśród ludzi młodych. Ich idolem jest David Blaine i jemu podobni. Styl ten preferują również iluzjoniści wirtualni. Ale czy ten styl przetrwa, czas pokaże.
Wyróżnienie stylów w sztuce iluzji wcale nie oznacza, że iluzjoniści preferują tylko jeden z nich. Bywa, że w jednym pokazie produkują się w kilku stylach, zgodnie zresztą z odpowiednio opracowanym scenariuszem. To tyle, o stylach w sztuce iluzji, które pozwalają nam odróżnić jeden pokaz od drugiego, a jednocześnie dają nam wyobrażenie o aspiracjach oglądanego artysty - iluzjonisty.
Caroni
Wszelkie prawa zastrzeżone dla autorów serwisu © Fenix